సరస్వతి దేవి అనుగ్రహం అంటే ఏమిటి? కేవలం పరీక్షల్లో మంచి మార్కులు సాధించడమేనా? కాదు! మన ధార్మిక శాస్త్రాల ప్రకారం, సరస్వతి కటాక్షం అనేది జీవితంలో ఉన్నత స్థితికి చేరడానికి, చివరికి మోక్షాన్ని పొందడానికి దారితీసే ఒక అద్భుతమైన ప్రవాహం. మనుషులకు మాత్రమే దక్కిన ఈ అద్భుతమైన వరాన్ని మనం ఎలా సద్వినియోగం చేసుకోవాలో ఈ కథనంలో చూద్దాం.

సృష్టిలో మనిషికి దక్కిన అరుదైన వరం

భగవంతుడు ఈ సృష్టిలో అనేక ప్రాణులను సృష్టించాడు. ప్రతి ప్రాణికి ఆకలి, దప్పిక, వృద్ధాప్యం, మరణం, శోకం, మోహం వంటి ఆరు షడూర్ములు ఉంటాయి. అయితే, వీటిలో మనిషికి మాత్రమే ఒక గొప్ప వరం లభించింది. అదే మాట్లాడగలగడం. సరస్వతీ దేవిని వాగ్దేవి అంటారు, అందుకే ఆమె కటాక్షం ప్రధానంగా మనుషులకు మాత్రమే వర్తిస్తుంది. మాట ద్వారానే మనిషి తరించగలడు.

‘వివేక చూడామణి’లో చెప్పినట్లు: జంతువులలో మానవ జన్మ దొరకడం చాలా అరుదు. మనిషికి ఉన్న మరో గొప్ప వరం ఏమిటంటే, అతను శాస్త్రాన్ని, గురువును ఆధారం చేసుకుని, శ్రద్ధా భక్తులతో జీవితంలో అనేక విషయాలను తెలుసుకుంటూ ఉన్నతిని పొందగలడు. మంచి మాటలు చెప్పి, ఇతరులలోని అజ్ఞానాన్ని దహించగల శక్తి ఒక్క మనిషికి మాత్రమే ఉంది.

విద్యకు నిజమైన అర్థం: పరబ్రహ్మ జ్ఞానం

సరస్వతి కటాక్షం అంటే కేవలం ‘చదువు’ మాత్రమే కాదు. శాస్త్రాలు దీనిని చాలా విస్తృత స్థాయిలో వివరించాయి. చదువు, తెలుసుకొనుట అనే మాట ‘విద్య’ అనే పదం నుంచి వచ్చింది. ‘విద్య’ అనేది ‘విద్’ అనే ధాతువు నుంచి ఉద్భవించింది, అంటే తెలిసికొనుట.

మరి దేన్ని తెలుసుకోవాలి? ఏది తెలుసుకున్న తర్వాత ఇక తెలుసుకోవడానికి వేరొకటి ఉండదో, అది తెలిసే పర్యంతం తెలుసుకునేవాడే విద్యావంతుడు. ఈ లోకంలో అలాంటి వస్తువు పరబ్రహ్మం ఒక్కటే. పరబ్రహ్మం తెలిసిన తర్వాత, ఇక ఏ ఇతర విషయమూ తెలియవలసిన అవసరం ఉండదు, ఎందుకంటే అన్నీ దానిలోనే ఉంటాయి. ఇదే విద్య అంతిమ ప్రయోజనం.

ప్రహ్లాదుడు తన తండ్రితో చెప్పినట్లు, “సమస్త విద్యలకు ఆలవాలమైనవాడు ఎవరో, వాడు అనుభవంలోకి రావడమే విద్య చివరి ప్రయోజనం”.

వినయమే విద్యకు తొలి మెట్టు

మరి విద్య ద్వారా మొట్టమొదట రావాల్సిన లక్షణం ఏమిటంటే, అది వినయం. వినయం ఎందుకు రావాలి? తెలుసుకోవడం మొదలు పెట్టగానే, మొదట ఏది తెలియాలంటే, “నాకు తెలియనివి చాలా ఉన్నాయి” అని తెలియాలి.

చాలామంది ఒకటో, రెండో పద్యాలు చెప్పి “నేను సర్వశాస్త్ర పారంగతుడిని” అని అనుకుంటే అది అహంకారానికి దారితీస్తుంది. లోకంలో జ్యోతిష్య శాస్త్రం, సంగీతం, వేదం, సాహిత్యం, నృత్యం, శిల్పం వంటి ఎన్నో శాస్త్రాలు ఉన్నాయి. వీటితో పోలిస్తే, మనకు తెలిసింది చాలా తక్కువ మాత్రమే. ఈ పరిమిత జ్ఞానాన్ని గుర్తించినప్పుడే వినయం వస్తుంది.

ఎవరైతే “నాకు ఏదో ఒక్కటి తెలుసు, నేను ఇది అయి ఉన్నాను” అనే అహంకారంతో మమేకమై ఉంటారో, వారికి అహంకారము కలుగుతుంది.

జ్ఞాన గంగా ప్రవాహం: సరస్వతి అంటేనే ప్రవాహము. విద్య ప్రవహిస్తేనే ఉపయుక్తం అవుతుంది. నిలబడిపోయిన నీరు దుర్వాసన వచ్చి, క్రిమి కీటకాలకు నిలయమైనట్లు, ప్రవహించని విద్య వలన ఏ ఉపయోగమూ ఉండదు. విద్య లోక కళ్యాణానికి పనికిరావాలి.

రాముడి వినయం: గురువుకు నిజమైన ఆదేశం

నిజంగా ఎవరు బాగా చదువుకున్నారో, వారిలో మొదట కనపడే లక్షణం వినయం. దీనికి ఉత్తమ ఉదాహరణ శ్రీరాముడు. ఆయనకు తెలియని విషయం లేదు. వాల్మీకి మహర్షి బాలకాండలో చెప్పినట్లు, రాముడు సమస్త శాస్త్రాలను చదువుకున్నాడు.

అయినప్పటికీ, విశ్వామిత్రుడి దగ్గర అంత వినయంతో ప్రవర్తించాడు. మారీచ సుబాహులను ఓడించి, యజ్ఞ సంరక్షణ పూర్తయిన తర్వాత, విశ్వామిత్రుడు పిలిచినప్పుడు, గర్వంతో ఉండకుండా, రాముడు వెళ్లి నిలబడి ఒక మాట అన్నాడు: “ఓ విశ్వామిత్ర మహర్షి, నేను మీ శిష్యుడిగా సేవకుడిని. మీరు నాకు ఆదేశం ఇవ్వండి. మీరు చెప్పేది నాకు శాసనం, దానిని నేను ఏమి చేయగలను?” అని అడిగాడు.

సాధారణంగా ఎవరైనా సలహా ఇస్తారు. కానీ గురువు చెప్పేది శాసనం. ఎంత చదువు చదువుకొని ఉన్నాడో, అంత వినయంతో ప్రవర్తించగలిగిన నాడే ఆ చదువు సార్థకమైంది.

వినయం నుంచి…

విద్య వినయాన్ని ఇస్తుంది. ఆ వినయం తరువాత ఏమవుతుంది? వినయం వలన పాత్రత కలుగుతుంది. పాత్రత (Worthiness) అంటే ఏమిటి? ఒక శుభ్రమైన పాత్ర ఉంటేనే అందులో పాయసం పోస్తారు. పాత్ర దేనితో చేస్తారు చూడరు, కానీ అది శుభ్రంగా ఉందా లేదా అని చూస్తారు. అలాగే, వినయం ద్వారా లభించిన పాత్రత అనేది జీవితంలో సరస్వతి అనుగ్రహాన్ని పొందేందుకు, చివరకు ధనాన్ని పొందేందుకు మార్గం అవుతుంది.

ధనం అంటే కేవలం డబ్బేనా?

ఇక్కడ ధనం అంటే కేవలం మనం సృష్టించిన కరెన్సీ నోట్లు కాదు. డబ్బు అనేది మనిషి సృష్టించిన ఒక కాగితం విలువ మాత్రమే.

శాస్త్రంలో ధనం అంటే:
• సూర్యుడు సరైన రీతిలో ప్రకాశించడం ధనం.
• శరీరంలో ఎంత వేడి ఉండాలో అంత వేడి ఉండడం సుఖం/ధనం.
• గాలి ఎంత ఉండాలో అంత వీస్తే సుఖం, అదే ప్రభంజనం అయితే దుఃఖం.
అంటే, సరస్వతి కటాక్షం వలన పాత్రత పొందిన వ్యక్తి, తనకు ఏ సుఖం కావాలని అనుకుంటున్నాడో, అది పొందగలడు. ఇది కామకోటి (కోరికలకు చివరి హద్దు) వరకు తీసుకెళ్తుంది. అంటే మోక్షం వరకు.

సరస్వతి కటాక్షానికి ఏడు మెట్లు

సరస్వతి కటాక్షం అనేది బుద్ధి వికసనం ద్వారా ప్రారంభమవుతుంది. అందుకే ఆమె తామర పువ్వులో కూర్చుంటుంది; అది బుద్ధి వికసనాన్ని సూచిస్తుంది. సరస్వతీ దేవి అనుగ్రహము ఈ విధంగా ఏడు మెట్ల (సోపానముల) ద్వారా కలుగుతుంది:

1. శ్రౌతి: విశిష్టమైనది (గొప్పది) ఏదో దానిని గుర్తించగల ప్రజ్ఞ కలిగి ఉండటం. గురువు గౌరవాన్ని తెలుసుకోవడం.

2. చత్వ: గురువు మాట్లాడే ప్రతి మాటను చెవులు దొప్పలు చేసుకొని వినడం (ఆవు పాలు పితుకుతున్నట్లుగా జాగ్రత్తగా వినడం).

3. చార్వి: గురువు చెప్పిన మాటలను తన ఊహోపోహల చేత సమర్థించడం, సత్యాన్ని వ్యవస్థీకృతం చేసుకోవడం.

4. గృహీతి: గురువు చెప్పిన దానిలో ఉన్న సారభూతమైన విషయాన్ని జీర్ణం చేసుకుని, మనసులో పెట్టుకోవడం.

5. మేధా: పాతిక సంవత్సరాల క్రితం గురువు చెప్పిన విషయాన్ని కూడా మర్చిపోకుండా బుద్ధి యందు నిక్షిప్తం చేయడం (జ్ఞాపక శక్తి).

6. ప్రతిభ: జ్ఞాపకం పెట్టుకున్న జ్ఞానాన్ని, అవసరం వచ్చినప్పుడు, సభలో తగిన విధంగా శ్రుతి, స్మృతి, పురాణాల ద్వారా సమర్థిస్తూ ప్రతిపాదించడం (వాక్పటుత్వం).

7. పండా: పరతత్వాన్ని (Supreme Reality) అర్థం చేసుకోవడం. భగవంతుడు తాను అయిపోవడం, మోక్షాన్ని పొందడం. ఇది కామకోటి చివరి హద్దు.

• లక్ష్మీ కటాక్షం (డబ్బు) దొంగల పాలు కావచ్చు, రాజు పన్ను వేయవచ్చు, తోడపుట్టిన వాటా అడగవచ్చు, అది భారంగా కూడా అనిపించవచ్చు. ఖర్చు పెడితే తగ్గిపోతుంది.

• సరస్వతీ కటాక్షం (విద్య) దొంగలు హరించలేరు , రాజు పన్ను వేయలేడు , తోబుట్టువులు వాటా అడగలేరు,అది బరువు కాదు.

• దీని గొప్పతనం ఏమిటంటే, ఖర్చు పెడితే నిత్యం పెరుగుతూ ఉంటుంది. అందుకే విద్య ధనములలోకెల్లా ప్రధానమైనది.

సాహితీ సమరాంగణ సార్వభౌముడు శ్రీకృష్ణదేవరాయలవారు, అల్లసాని పెద్దనగారిని “ఆంధ్ర కవితా పితామహ” అని పిలిచి, ఏనుగు నుంచి దిగి, స్వయంగా పల్లకీని భుజాన మోసి గౌరవించారు. జ్ఞానం ఉన్నవాడిని రాజాధిరాజులు కూడా వంగి గౌరవిస్తారు.

అందుకే మనిషిగా పుట్టిన ప్రతి వ్యక్తి కర్మభూమి అయిన భారతదేశంలో, సరస్వతీ కటాక్షాన్ని పొంది, ఆ ఉన్నత స్థితికి ఎదుగాలని శంకర భగవత్పాదులు ఆశించారు. ఆ తల్లి అనుగ్రహం లేనిదే, మోక్షాన్ని, జ్ఞానాన్ని, స్థిరమైన కీర్తిని పొందడం అసాధ్యం.