భారతదేశంలో రహదారుల అభివృద్ధి ఒకవైపు వేగంగా దూసుకుపోతుంటే, మరోవైపు అదే వేగంతో వన్యప్రాణుల ప్రాణాలు గాలిలో కలిసిపోతున్నాయి. ముఖ్యంగా అటవీ ప్రాంతాల గుండా వెళ్లే జాతీయ రహదారులు మూగజీవాలకు మృత్యుపాశాలుగా మారుతున్నాయి. వేగంగా వచ్చే వాహనాలను గమనించలేక, రహదారి దాటే క్రమంలో ఏటా వందల సంఖ్యలో అరుదైన వన్యప్రాణులు మృత్యువాత పడుతున్నాయి. ఈ తీవ్రమైన సమస్యకు శాశ్వత పరిష్కారం చూపే దిశగా భారత జాతీయ రహదారుల సంస్థ (NHAI) ఒక విప్లవాత్మక అడుగు వేసింది. మధ్యప్రదేశ్లోని దుర్గావతి టైగర్ రిజర్వ్ పరిధిలో దేశంలోనే మొట్టమొదటిసారిగా ఒక ‘స్పెషల్ హైవే’ను రూపొందించింది. కేవలం 2 కిలోమీటర్ల పొడవున్న ఈ రహదారి ఇప్పుడు వేలాది వన్యప్రాణుల ప్రాణాలకు రక్షణ కవచంలా మారింది.
నెత్తురోడుతున్న రహదారులు: రెండేళ్లలో 237 ప్రమాదాలు!
అడవి మధ్య నుంచి వెళ్లే రహదారులు అభివృద్ధికి చిహ్నాలు కావొచ్చు కానీ, అవి వన్యప్రాణుల సహజ ఆవాసాలను రెండుగా చీల్చేస్తున్నాయి. మధ్యప్రదేశ్లోని జాతీయ రహదారి ఒక భాగం దుర్గావతి టైగర్ రిజర్వ్ గుండా వెళుతుంది. ఇక్కడ పులులు, చిరుతలు, జింకలు వంటి అనేక రకాల వన్యప్రాణులు నివసిస్తుంటాయి. ఆహారం కోసం లేదా నీటి కోసం అడవిలోని ఒక ప్రాంతం నుంచి మరో ప్రాంతానికి వెళ్లే క్రమంలో ఈ జంతువులు తప్పనిసరిగా హైవేను దాటాల్సి వస్తోంది.
అతి వేగంతో దూసుకువచ్చే వాహనాలను చూసి భయపడి లేదా గమనించలేక వాహనాల కింద పడి ఈ మూగజీవాలు ప్రాణాలు కోల్పోతున్నాయి. అందుబాటులో ఉన్న గణాంకాల ప్రకారం, కేవలం మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోనే గత రెండేళ్లలో 237 వన్యప్రాణి-వాహన ప్రమాదాలు (Animal-Vehicle Clashes) నమోదయ్యాయి. ఈ సంఖ్య కేవలం రికార్డుల్లో ఉన్నది మాత్రమే, వెలుగులోకి రాని ప్రమాదాలు మరెన్నో ఉండవచ్చని అంచనా. ఈ నేపథ్యంలోనే ఈ ప్రాంతాన్ని అత్యంత ప్రమాదకరమైన ‘డేంజర్ జోన్’గా గుర్తించారు.
‘రెడ్ టేబుల్ టాప్’ రహదారి: ఇంజనీరింగ్ అద్భుతం!
దుర్గావతి టైగర్ రిజర్వ్ పరిధిలోని అత్యంత సున్నితమైన 2 కిలోమీటర్ల మేర ఈ వినూత్న రహదారిని NHAI నిర్మించింది. దీనిని ‘రెడ్ చెకర్డ్ రైజ్డ్ టేబుల్ టాప్ హైవే’ (Red Checkered Raised Table Top Highway) అని పిలుస్తారు. ఇది సాధారణ తారు రోడ్డులా కాకుండా ఎరుపు రంగులో, గడుల ఆకృతిలో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది. దీని వెనుక ఉన్న సాంకేతికత, ఉద్దేశ్యం ఎంతో గొప్పది.
1. ఎలివేటెడ్ డిజైన్ (Elevated Design): ఈ రహదారి సాధారణ స్థాయి కంటే కొంచెం ఎత్తులో (Elevated) నిర్మించారు. వాహనం ఈ 2 కిలోమీటర్ల స్ట్రెచ్లోకి రాగానే రోడ్డు ఎత్తుగా ఉండటం వల్ల డ్రైవర్లు సహజంగానే వాహన వేగాన్ని తగ్గించాల్సి ఉంటుంది. దీనివల్ల అతివేగం వల్ల జరిగే ప్రమాదాలు గణనీయంగా తగ్గుతాయి.
2. రఫ్ టెక్చర్ (Rough Texture): రోడ్డు ఉపరితలం గరుకుగా (Rough Texture) ఉంటుంది. దీనివల్ల వాహనం ప్రయాణించేటప్పుడు టైర్ల నుంచి వచ్చే శబ్దంలో వాహన కదలికలో డ్రైవర్కు స్వల్ప మార్పులు తెలుస్తాయి. ఇది నిద్రమత్తులో ఉన్న లేదా అజాగ్రత్తగా ఉన్న డ్రైవర్ను వెంటనే అప్రమత్తం చేస్తుంది.
3. దృశ్యరూప హెచ్చరిక (Visual Alert): ఎరుపు రంగు చెకర్డ్ డిజైన్ వల్ల దూరంగా వచ్చే వాహన చోదకులకు ఇది ఒక ప్రత్యేకమైన ప్రాంతమని, ఇక్కడ వేగం తగ్గించాలని ముందే అర్థమవుతుంది.
వన్యప్రాణి అండర్ పాసులు: గజరాజులకు ప్రత్యేక దారి!
కేవలం రోడ్డు పైన జాగ్రత్తలు తీసుకోవడమే కాకుండా, వన్యప్రాణులు రోడ్డుపైకి రాకుండా ఉండేందుకు కూడా గట్టి చర్యలు తీసుకున్నారు. ఈ హైవే కింద అనేక ‘వైల్డ్ లైఫ్ అండర్ పాసులను’ (Wildlife Underpasses) నిర్మించారు. వన్యప్రాణులు తమ సాంప్రదాయ మార్గాల్లో (Traditional Routes) రోడ్డు దాటాల్సిన అవసరం లేకుండా, సురక్షితంగా ఈ అండర్ పాసుల ద్వారా ప్రయాణించే వీలు కల్పించారు. దీనివల్ల వాహన రాకపోకలకు ఆటంకం కలగదు. వన్యప్రాణులు ప్రమాదాల బారిన పడకుండా తమ గమ్యాన్ని చేరుకోగలవు.
అభివృద్ధి-పర్యావరణం నడుమ సమతుల్యత
మధ్యప్రదేశ్లో అమలు చేసిన ఈ ప్రయోగం దేశవ్యాప్తంగా చర్చనీయాంశంగా మారింది. ఒకవైపు ఆర్థిక అభివృద్ధికి రహదారులు అవసరమని గుర్తిస్తూనే, మరోవైపు పర్యావరణాన్ని, వన్యప్రాణులను కాపాడుకోవాలనే ఉన్నతమైన ఆశయంతో ఈ ప్రాజెక్టును పట్టాలెక్కించారు. దేశంలోనే ఇది మొదటి రెడ్ చెకర్డ్ టేబుల్ టాప్ హైవే కావడం విశేషం. ఈ ప్రయోగం విజయవంతమైతే, దేశవ్యాప్తంగా అటవీ ప్రాంతాల గుండా వెళ్లే ఇతర నేషనల్ హైవేలపై కూడా ఇలాంటి రహదారులను నిర్మించే అవకాశం ఉంది.
వన్యప్రాణుల రక్షణ కోసం తీసుకున్న ఈ నిర్ణయం పట్ల పర్యావరణవేత్తలు హర్షం వ్యక్తం చేస్తున్నారు. కేవలం మనుషుల సౌకర్యమే కాకుండా, ప్రకృతిలోని ప్రతి జీవికి సురక్షితంగా జీవించే హక్కు ఉందని ఈ హైవే చాటిచెబుతోంది.
