దేశీయ డిజిటల్ చెల్లింపుల వ్యవస్థలో విప్లవాత్మక మార్పులు తీసుకొచ్చిన యూనిఫైడ్ పేమెంట్స్ ఇంటర్‌ఫేస్ (UPI) నిరంతర నిర్వహణ, మౌలిక సదుపాయాల బలోపేతం కోసం కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ, నేషనల్ పేమెంట్స్ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా (NPCI) నూతన మర్చంట్ డిస్కౌంట్ రేట్ (MDR) మార్గదర్శకాలను విడుదల చేశాయి. ఈ కొత్త నిబంధనలు 2026 అక్టోబర్ 15 నుంచి అధికారికంగా అమలులోకి రానున్నాయి. ఈ విధానంలో అత్యంత కీలకమైన విషయమేమిటంటే, సాధారణ పౌరులు ఒకరికొకరు చేసుకునే పర్సన్-టు-పర్సన్ (P2P) బదిలీలపై ఎంత మొత్తం పంపినా రూపాయి కూడా రుసుము ఉండదు. ఇవి 100 శాతం ఉచితంగానే కొనసాగుతాయి.

వ్యాపారులకు చేసే చెల్లింపులలో (P2M) రూ.2,000 వరకు ఎలాంటి చార్జీలు విధించరు. అయితే రూ.2,000 కంటే ఎక్కువ విలువైన వ్యాపార లావాదేవీలపై 0.4 శాతం MDR వర్తిస్తుంది. ఈ రుసుమును వ్యాపార సంస్థలు తమ బ్యాంకర్లకు చెల్లించాల్సి ఉంటుందే తప్ప, ఏ రూపంలోనూ కస్టమర్లపైకి మళ్లించడానికి వీల్లేదని ప్రభుత్వం స్పష్టమైన ఆదేశాలు జారీ చేసింది. తద్వారా సామాన్య వినియోగదారులపై ఎలాంటి అదనపు ఆర్థిక భారం పడకుండా డిజిటల్ వ్యవస్థను వాణిజ్యపరంగా బలోపేతం చేయడమే ఈ విధానం ముఖ్య ఉద్దేశం.

P2P లావాదేవీలు సంపూర్ణ ఉచితం: సామాన్యులకు ఊరట

సాధారణ వ్యక్తులు తమ కుటుంబ సభ్యులకు, మిత్రులు లేదా బంధువులకు పంపే నగదు బదిలీలతో పాటు తమ సొంత బ్యాంక్ ఖాతాల మధ్య జరిపే డిజిటల్ బదిలీలను పర్సన్-టు-పర్సన్ (P2P) విభాగంలో వర్గీకరించారు.

P2P విధానంలో పంపే మొత్తానికి ఎలాంటి గరిష్ఠ లేదా కనిష్ఠ పరిమితులతో సంబంధం లేకుండా 100 శాతం ఉచిత సేవలు అందుతాయి.

పంపే వ్యక్తి (Sender) నుంచి కానీ, స్వీకరించే వ్యక్తి (Receiver) నుంచి కానీ ఎలాంటి ప్రత్యక్ష లేదా పరోక్ష ఛార్జీలు, హిడెన్ ఫీజులు వసూలు చేయకూడదని కేంద్రం ఆదేశించింది.

వ్యాపార లావాదేవీలు (P2M) & రూ.2,000 నిబంధన

వ్యాపార సంస్థలు, క్యూఆర్ (QR) కోడ్ ఆధారిత దుకాణదారులకు చేసే చెల్లింపులను పర్సన్-టు-మర్చంట్ (P2M) కింద పరిగణిస్తారు. ఈ విభాగంలో చెల్లింపుల పరిమాణాన్ని బట్టి శ్లాబ్ రేట్లను నిర్ణయించారు.

1. రూ.2,000 వరకు లావాదేవీలు: పూర్తి ఉచితం (Zero MDR). దేశంలో జరుగుతున్న మొత్తం P2M లావాదేవీలలో 95 శాతానికిపైగా రూ.2,000లోపే ఉంటున్నందున సకల చిన్న స్థాయి కొనుగోలుదారులకు ఇది లబ్ధి చేకూరుస్తుంది.
2. రూ.2,000 కంటే ఎక్కువ లావాదేవీలు: ప్రతి లావాదేవీపై 0.4% MDR వర్తిస్తుంది.
3. రూ.75,000 కంటే ఎక్కువ గరిష్ఠ కొనుగోళ్లు: ఎంత పెద్ద మొత్తంలో వ్యాపార లావాదేవీ జరిగినప్పటికీ, MDR గరిష్ఠ పరిమితిని (Cap) రూ.300గా నిర్ణయించారు.
ఉదాహరణకు: ఒక వినియోగదారుడు రూ.3,000 విలువైన సరుకులు కొనుగోలు చేస్తే, వ్యాపారి చెల్లించాల్సిన MDR రూ.12 (0.4%) అవుతుంది. రూ.50,000 లావాదేవీకి MDR రూ.200 అవుతుంది. అదే రూ.1 లక్ష విలువైన లావాదేవీ జరిగినప్పుడు 0.4% చొప్పున రూ.400 కాకుండా, గరిష్ఠ పరిమితి నిబంధన ప్రకారం వ్యాపారి కేవలం రూ.300 మాత్రమే చెల్లిస్తారు.

చిన్న వ్యాపారులకు ‘P2PM’ మినహాయింపు

వీధి వ్యాపారులు, చిన్న తరహా దుకాణదారుల ప్రయోజనాలను పరిరక్షించేందుకు NPCI ప్రత్యేకంగా ‘పర్సన్-టు-పర్సన్-మర్చంట్’ (P2PM) విభాగాన్ని ఏర్పాటు చేసింది.

యూపీఐ క్యూఆర్ కోడ్ల ద్వారా నెలకు రూ.1 లక్ష వరకు నేరుగా తమ బ్యాంక్ ఖాతాల్లోకి స్వీకరించే చిన్న వ్యాపారులను P2PM కింద పరిగణిస్తారు.

వీరు రూ.2,000 దాటిన ఒకేరకమైన వ్యక్తిగత లావాదేవీని స్వీకరించినప్పటికీ, వారసరి నెలవారీ ఆదాయం రూ.1 లక్ష దాటనంత వరకు వారిపై ఎలాంటి MDR పడదు.

చిన్న వ్యాపారులు తమ క్యూఆర్ కోడ్‌లను మార్చాల్సిన లేదా తిరిగి నమోదు చేసుకోవాల్సిన అవసరం లేదు.

వరుసగా 3 నెలల పాటు నెలకు రూ.1 లక్షకు మించిన డిజిటల్ చెల్లింపులు పొందే వ్యాపారులను ఆటోమేటిక్‌గా క్రమబద్ధమైన P2M కేటగిరీకి మారుస్తారు.

నిత్యవసర రంగాలు, సేవలపై రూ.5 ఫ్లాట్ ఫీజు

ప్రజా సంక్షేమం, అత్యవసర సేవలను దృష్టిలో ఉంచుకుని కొన్ని ప్రత్యేక రంగాలకు శ్లాబ్ శాతానికి బదులుగా ఫ్లాట్ MDR నిబంధనను వర్తింపజేశారు.

వర్తించే రంగాలు: భారతీయ రైల్వేలు, పెట్రోల్ బంకులు, టెలికాం సేవలు, ఇన్సూరెన్స్ ప్రీమియంలు, కరెంట్, మంచి నీరు, పైప్డ్ నేచురల్ గ్యాస్ (PNG) వంటి ప్రభుత్వ/ప్రైవేట్ యుటిలిటీ బిల్లులు, విద్యా సంస్థల ఫీజులు, వ్యవసాయ ఇన్పుట్‌లు.

నిబంధన: ఈ రంగాలలో రూ.2,000 దాటిన ప్రతి లావాదేవీపై శాతం (0.4%) లెక్కించకుండా, కేవలం రూ.5 ఫ్లాట్ MDR మాత్రమే వసూలు చేస్తారు. రూ.2,000 లోపు లావాదేవీలకు పూర్తి మినహాయింపు ఉంటుంది.

ఆటోపే (AutoPay) మినహాయింపు: నెలవారీ యుటిలిటీ బిల్లులు, ఇన్సూరెన్స్ ఫ్లెక్సీలు, OTT సబ్‌స్క్రిప్షన్లు, మ్యూచువల్ ఫండ్ SIPలకు యూపీఐ మాండేట్ (UPI Mandates) లేదా ఆటోపే ద్వారా జరిగే ఆటోమేటెడ్ లావాదేవీలకు MDR నుంచి పూర్తి మినహాయింపు ఇచ్చారు.

స్టాక్ మార్కెట్, పెట్టుబడి లావాదేవీల రుసుములు

క్యాపిటల్ మార్కెట్ చెల్లింపుల కోసం ప్రభుత్వం వేరుగా మర్చంట్ డిస్కౌంట్ రేట్‌ను ఖరారు చేసింది.

మ్యూచువల్ ఫండ్స్, సెక్యూరిటీలు, స్టాక్ బ్రోకర్లు, డిపాజిటరీ పార్టిసిపెంట్లు, ఇన్వెస్ట్‌మెంట్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌ల ద్వారా జరిగే యూపీఐ చెల్లింపులపై 0.02% MDR వర్తిస్తుంది.

ఈ కేటగిరీలో కూడా గరిష్ఠ MDR పరిమితిని రూ.300గా నిర్ణయించారు.

వినియోగదారుల హక్కులు & యాప్‌లపై ఆంక్షలు

ఈ నూతన విధానంలో సాధారణ పౌరుల ప్రయోజనాల పరిరక్షణకు అత్యధిక ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు.

ప్లాట్‌ఫామ్ ఫీజులపై నిషేధం: PhonePe, Google Pay, Paytm వంటి ప్రముఖ యూపీఐ యాప్ ప్రొవైడర్లు వినియోగదారుల నుంచి ఎలాంటి ప్లాట్‌ఫామ్ ఫీజులు, హిడెన్ చార్జీలు వసూలు చేయకూడదని ప్రభుత్వం స్పష్టమైన మార్గదర్శకాలు ఇచ్చింది.

వ్యాపారుల బాధ్యత: వ్యాపార సంస్థలు తమ బ్యాంకర్లకు చెల్లించే MDR భారాన్ని సరుకుల విక్రయ ధరలకు (MRP) జోడించి కస్టమర్ల నుంచి వసూలు చేయకూడదు. ప్రదర్శిత విక్రయ ధరకే కస్టమర్లు వస్తువులను పొందుతారు.

వార్షిక నిర్వహణ వ్యయం & నిధుల వినియోగం

ఈ రుసుంల విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టడానికి గల ప్రాథమిక కారణాలను నివేదిక స్పష్టం చేసింది.

లావాదేవీల పరిమాణం: 2026 ఆగస్టు నెలలోనే యూపీఐ ద్వారా రూ.29.9 లక్షల కోట్ల విలువైన 2,451 కోట్ల లావాదేవీలు జరిగాయి.

వ్యవస్థ నిర్వహణ వ్యయం: సర్వర్ బ్యాండ్‌విడ్త్, మోసాల నివారణ వ్యవస్థలు (Fraud Prevention), బ్యాంక్ సాంకేతిక నిర్వహణ, కస్టమర్ కేర్ సేవలకు ఏటా సుమారు రూ.20,000 కోట్లు వ్యయమవుతోందని అంచనా వేసింది.

నిధుల వినియోగం: వసూలైన MDR ఆదాయాన్ని డిజిటల్ చెల్లింపుల మౌలిక సదుపాయాల బలోపేతానికి, సైబర్ సెక్యూరిటీ పటిష్టతకు, ముఖ్యంగా రూరల్, టైర్-3 నుంచి టైర్-6 నగరాలలో చిన్న వ్యాపారులకు డిజిటల్ సేవలు విస్తరించడానికి ఉపయోగిస్తారు.