భారతీయ చిత్రసీమలో వినూత్న ప్రయోగాలకు, సృజనాత్మక కథనానికి చిరునామాగా నిలిచిన ప్రముఖ దర్శక దిగ్గజం సింగీతం శ్రీనివాసరావు (94) శనివారం సాయంత్రం చెన్నైలోని కావేరి ఆస్పత్రిలో కన్నుమూశారు. గత కొంతకాలంగా వయోభారంతో కూడిన ఆరోగ్య సమస్యలతో బాధపడుతున్న ఆయన, ఆస్పత్రిలో చికిత్స పొందుతూ తుది శ్వాస విడిచారు. 1931 సెప్టెంబర్ 21న నెల్లూరు జిల్లా ఉదయగిరిలో జన్మించిన సింగీతం, ఆరు పదుల సుదీర్ఘ సినీ ప్రయాణంలో తెలుగు, తమిళ, కన్నడ, మలయాళం, హిందీ, ఇంగ్లీష్ భాషల్లో 60కి పైగా చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించి ప్రేక్షకుల నీరాజనాలు అందుకున్నారు.

వయస్సు తొంబై దాటినా సినిమాపై ఆయనకున్న తపన తగ్గలేదు. ఇటీవల నాగ్ అశ్విన్ నిర్మాణంలో ‘సింగ్ గీతం’ అనే చిత్రానికి ఆయన దర్శకత్వం వహించారు. 94 ఏళ్ల వయస్సులోనూ మెగాఫోన్ పట్టి ఒక పూర్తిస్థాయి చిత్రాన్ని తెరకెక్కించిన తొలి భారతీయ దర్శకుడిగా ఆయన రికార్డు సృష్టించారు. సింగీతం మృతి వార్త తెలియగానే టాలీవుడ్ సహా సమగ్ర భారతీయ సినీ లోకం తీవ్ర దిగ్భ్రాంతిని వ్యక్తం చేసింది.

నాటకరంగం నుంచి వెండితెరకు: ఉపాధ్యాయుడి నుంచి దర్శకుడి వరకు

మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ కళాశాలలో సైన్స్ డిగ్రీ పూర్తి చేసిన సింగీతం শ্রীనివాసరావు, ప్రారంభంలో సూళ్లూరుపేటలో ఉపాధ్యాయుడిగా పనిచేశారు. కళాశాల రోజుల నుంచే హాలీవుడ్ చిత్రాలు, నాటకరంగంపై అమితమైన మక్కువ పెంచుకున్న ఆయన, ప్రఖ్యాత కవి హరీంద్రనాథ్ ఛటోపాధ్యాయ మార్గదర్శకత్వంలో నాటక దర్శకత్వంలో శిక్షణ పొందారు. ఆయన స్వయంగా రచించిన ‘బ్రహ్మ’, ‘అంత్యఘట్టం’, ‘చిత్రార్జున’ నాటకాలు అనేక పురస్కారాలు సాధించాయి. ముఖ్యంగా టంగుటూరి సూర్యకుమారి ప్రధాన పాత్ర పోషించిన ‘చిత్రార్జున’ నాటకాన్ని నాటి భారత ప్రధాని పండిత్ జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ సమక్షంలో ప్రదర్శించి ప్రశంసలు పొందడమే కాకుండా, అమెరికాలోనూ ఆంగ్లంలో ప్రదర్శించారు.

1954లో ప్రముఖ దర్శకుడు కే.వి. రెడ్డి వద్ద ‘దొంగరాముడు’, ‘మాయాబజార్’ చిత్రాలకు సహాయ దర్శకుడిగా చేరడం ద్వారా సింగీతం సినీ ప్రయాణం ప్రారంభమైంది. ‘నీతి నిజాయితీ’ చిత్రంతో స్వతంత్ర దర్శకుడిగా మారిన ఆయన, ‘దిక్కట్ర పార్వతి’ (తమిళం) చిత్రానికి జాతీయ స్థాయిలో ఉత్తమ ప్రాంతీయ చిత్ర పురస్కారాన్ని అందుకున్నారు.

మూగ సినిమా నుంచి టైమ్ ట్రావెల్ వరకు: సంచలన ప్రయోగాలు

సింగీతం శ్రీనివాసరావు పేరు చెప్పగానే భారతీయ ప్రేక్షకులకు ఆయన చేసిన అపూర్వ ప్రయోగాలే గుర్తుకొస్తాయి. ఒక్క సంభాషణ కూడా లేకుండా కేవలం నటుల అభినయం, నేపథ్య సంగీతంతో తెరకెక్కించిన నిశ్శబ్ద చిత్రం పుష్పక విమానం భారతీయ చిత్రసీమలో ఒక మైలురాయిగా నిలిచింది.

నందమూరి బాలకృష్ణ కథానాయకుడిగా సైన్స్ ఫిక్షన్, టైమ్ ట్రావెల్ ఇతివృత్తంతో తీసిన ‘ఆదిత్య 369’ అప్పట్లో వర్ధమాన కల్పనకు సజీవ రూపంగా నిలిచింది. కమల్ హాసన్ ద్విపాత్రాభినయం చేసిన విచిత్ర సోదరులు చిత్రంలో పొట్టి పాత్రను ఆ కాలంలోనే ఎలాంటి కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్ లేకుండా అత్యంత నైపుణ్యంతో చిత్రీకరించి విమర్శకుల ప్రశంసలు పొందారు. జానపద చిత్రరాజం ‘భైరవద్వీపం’తో పాటు, కాళ్లు లేకపోయినా నాట్యమయ జీవితాన్ని గెలిచిన సుధాచంద్రన్ నిజ జీవిత కథ ఆధారంగా తీసిన ‘మయూరి’ సినిమాలు ఆయన సృజనాత్మకతకు అద్దం పట్టాయి.

రాజేంద్రప్రసాద్‌తో ‘మేడమ్’ చిత్రంలో స్త్రీ పాత్ర వేయించడం, ‘అమావాస్య చంద్రుడు’, ‘సొమ్మొకడి సోకొకడిది’, ‘ఇంటింటి రామాయణం’, ‘బృందావనం’, ‘మైఖెల్ మదన కామరాజు’ వంటి హాస్యరస చిత్రాలను అందించడం ఆయన ప్రత్యేకత.

బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి: సంగీతం, రచనలలో ప్రత్యేక ముద్ర

కన్నడ కంఠీరవ డాక్టర్ రాజ్‌కుమార్ నటించిన పలు చిత్రాలకు సింగీతం సంగీత దర్శకత్వం వహించారు. ఎగ్జిక్యూటివ్ డైరెక్టర్‌గా ఆయన వ్యవహరించిన కన్నడ చిత్రం ‘సంస్కార’ జాతీయ స్థాయిలో స్వర్ణకమలాన్ని కైవసం చేసుకుంది. టెలివిజన్ రంగంలోనూ ‘పెళ్లి సందడి’ సీరియల్ టైటిల్ సాంగ్‌‌కు స్వరాలు సమకూర్చడమే కాకుండా, ‘హాసం’ మాసపత్రికలో ‘క’ రాజు కథలు పేరిట ప్రయోగాత్మక రచనలు చేశారు.

రెండు జాతీయ పురస్కారాలు, ఐదు నంది అవార్డులు, పలు ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డులతో పాటు రాష్ట్రపతి పతకాలు ఆయనను వరించాయి.

వ్యక్తిగత జీవితం & ‘శ్రీ కళ్యాణీయం’

1960లో లక్ష్మీ కల్యాణితో సింగీతం వివాహం జరిగింది. వారి దాంపత్య బంధానికి గుర్తుగా, పింగళి నాగేంద్రరావు బహుకరించిన టేబుల్, కుర్చీలపైనే ఆమె ‘శ్రీ కళ్యాణీయం’ పేరుతో ఆత్మకథను రాశారు. 2022లో ఆమె మరణించే వరకు ప్రతి అంతర్జాతీయ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్‌లో సింగీతం వెంటే ఆమె ఉండేవారు.

సింగీతం శ్రీనివాసరావు భౌతికకాయానికి పలువురు సినీ, రాజకీయ ప్రముఖులు నివాళులు అర్పించారు. భారతీయ సినిమా చరిత్ర ఉన్నంతవరకు ఆయన అందించిన చిత్రాలు, ప్రయోగాలు సజీవంగా ఉంటాయనడంలో సందేహం లేదు.